छोट्या सवयींचा मोठा फायदा: उन्हाळ्यात वीजबिल आटोक्यात ठेवण्यासोबतच ‘अशी’ घ्या विजेची काळजी

सध्या उन्हाचा तडाका प्रचंड वाढला असून पारा चाळिशीपार गेला आहे. या कडक उन्हाळ्यात घराघरांमध्ये एसी, कुलर, पंखे, फ्रिज आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचा वापर कमालीचा वाढला आहे. साहजिकच यामुळे विजेचा वापर वाढून महिनाअखेरीस ग्राहकांना मोठ्या वीजबिलाचा दणका बसतो. मात्र, या वाढत्या काहिलीत काही सोपे, सहज शक्य असलेले उपाय आणि छोट्या-छोट्या सवयी अंगीकारल्यास घरही थंड राहील, वीजबिलही नियंत्रणात येईल आणि संभाव्य अपघातही टाळता येतील. जाणून घेऊया या सोप्या टिप्स:

1. एसीचे तापमान 24 अंशांवर ठेवा
अनेकदा खोली लवकर थंड व्हावी म्हणून एसी अगदी 16 किंवा 18 अंश सेल्सिअसवर चालवला जातो. यामुळे कॉम्प्रेसरवर ताण येऊन विजेचा वापर प्रचंड वाढतो. अभ्यासकांच्यानुसार, एसीचे तापमान 24 अंश सेल्सिअसच्या आसपास ठेवल्यास शरीराला उत्तम थंडावाही मिळतो आणि विजेची मोठी बचत होते. एसीसोबत खोलीत पंखा सुरू ठेवल्यास गारवा सर्वत्र लवकर पसरतो आणि एसीवरचा लोड कमी होतो.

2. नियमित वायरिंगची तपासणी करा (नवीन मुद्दा)
उन्हाळ्यात सर्वच उपकरणांवर लोड जास्त असतो. जर घरातील वायरिंग जुनी किंवा कमकुवत असेल, तर वायर गरम होऊन (Overheating) विजेचा अपव्यय होतो, इतकेच नव्हे तर शॉर्ट सर्किटचा धोकाही वाढतो. म्हणूनच, उन्हाळ्याच्या दिवसांत अधिकृत परवानाधारक इलेक्ट्रिशियन कडून घरातील अंतर्गत वायरिंगची नियमित तपासणी करून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.

3. अर्थिंग तपासून बघा
घरातील सुरक्षिततेसाठी ‘अर्थिंग’ (Earthing) मजबूत असणे अत्यंत आवश्यक आहे. अनेकदा कुलर किंवा फ्रिजच्या धातूच्या भागाला स्पर्श केल्यास सौम्य शॉक बसतो, याचे मुख्य कारण सदोष अर्थिंग हेच असते. पावसाळा आणि उन्हाळ्याच्या संधिकालात किंवा कडक उन्हात जमिनीतील ओलसरपणा कमी झाल्याने अर्थिंग कमकुवत होऊ शकते. म्हणूनच, आपल्या घरातील अर्थिंग योग्य आहे की नाही, याची खात्री करून घ्या, जेणेकरून उपकरणांचे नुकसान टळेल आणि जीवितहानीचा धोकाही नाहीसा होईल.

4. नैसर्गिक हवेचा आणि पडद्यांचा वापर करा
सकाळी आणि संध्याकाळी जेव्हा बाहेरचे तापमान थोडे कमी असते, तेव्हा घरातील खिडक्या-दारे उघडी ठेवावीत. यामुळे घरात नैसर्गिक खेळती हवा (Cross Ventilation) राहून कोंदटपणा कमी होतो. दुपारच्या उन्हात मात्र खिडक्यांना जाड पडदे किंवा काळ्या काचांचा (Tinted Glass) वापर करून थेट सूर्यप्रकाश आणि उष्णता घरात येण्यापासून रोखावी.

5. ऊर्जा बचत करणारी (Star-Rated) उपकरणे निवडा
तुमच्या घरातील जुनी आणि जास्त वीज खाणारी उपकरणे बदलण्याची हीच योग्य वेळ आहे. नवीन उपकरणे खरेदी करताना नेहमी ‘ब्युरो ऑफ एनर्जी एफिशियन्सी’ (BEE) चे ५-स्टार रेटिंग असलेली उपकरणे निवडा. एलईडी (LED) बल्ब आणि इन्व्हर्टर तंत्रज्ञान असलेल्या उपकरणांमुळे दीर्घकाळात विजेची आणि पैशांची मोठी बचत होते.

6. वापर नसताना प्लग बंद करा (Standby Mode टाळा)
आपण अनेकदा टीव्ही, सेट-टॉप बॉक्स, म्युझिक सिस्टम किंवा मोबाईल चार्जर रिमोटने अथवा उपकरणावरून बंद करतो, पण मुख्य प्लग चालूच ठेवतो. अशा ‘स्टँडबाय मोड’वरही उपकरणे संथ गतीने वीज ओढत असतात. त्यामुळे वापर नसताना थेट मुख्य स्विचमधून ‘प्लग ऑफ’ करण्याची सवय लावावी.

7. स्मार्ट पॉवर स्ट्रिपचा वापर करा
एकाच वेळी अनेक उपकरणे (उदा. संगणक, प्रिंटर, राउटर) बंद करण्यासाठी स्विच असलेली पॉवर स्ट्रिप अत्यंत उपयोगी ठरते. काम संपल्यावर पॉवर स्ट्रिपचा एकच मुख्य स्विच बंद केला, की सर्व उपकरणांचे ‘हिडन पॉवर कंझम्प्शन’ (Hidden Power Consumption) पूर्णपणे थांबते.

8. उपकरणांची वेळोवेळी देखभाल (Servicing) करा
फ्रिज, एसी आणि कुलरची नियमित सर्व्हिसिंग करणे अनिवार्य आहे. एसीचे फिल्टर दर 15 दिवसांनी स्वच्छ केल्यास हवेचा प्रवाह सुधारतो, कॉम्प्रेसरवर ताण येत नाही आणि विजेचा अपव्यय टळतो. फ्रिजच्या पाठीमागील कॉइल्स स्वच्छ ठेवल्यास आणि फ्रिज भिंतीपासून थोडे दूर ठेवल्यास त्याची कार्यक्षमता वाढते.

छोटी सवय, मोठी बचत आणि सुरक्षितता!
वीजवापरावर योग्य नियंत्रण ठेवल्यास केवळ तुमचे वीजबिलच कमी होणार नाही, तर ऊर्जेची बचत होऊन पर्यावरणावर होणारा कार्बन उत्सर्जनाचा परिणामही कमी होईल. सुरक्षिततेचे नियम पाळत, आपल्या दैनंदिन जीवनातील या छोट्या बदलांमधून आपण आर्थिक बचतीसोबतच एक सुरक्षित आणि पर्यावरणपूरक जीवनशैलीचा मार्ग खुला करू शकतो. म्हणूनच म्हणावेसे वाटते – ‘ऊर्जेची बचत, हीच ऊर्जेची निर्मिती!’