नागपूर(Nagpur): हवामानातील झपाट्याने होणाऱ्या बदलांमुळे शेतीसमोर नवी आव्हाने उभी राहत असताना, आता शेतीतही बदलाची गरज अधोरेखित होत आहे. पारंपरिक शेती पद्धतींना आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देण्यासाठी Nanaji Deshmukh Krushi Sanjivani Prakalp आणि Paani Foundation यांच्या संयुक्त विद्यमाने ‘डिजिटल शेती शाळा 2026’ हा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम राबविण्यात येणार आहे.
या उपक्रमाचा उद्देश शेतकऱ्यांना हवामान बदलाशी जुळवून घेण्यासाठी सक्षम करणे, तसेच स्मार्ट शेती तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवून उत्पादन आणि उत्पन्नात वाढ करणे हा आहे.
डिजिटल शेतीकडे देशाची मोठी झेप:
दरम्यान, भारताच्या कृषी क्षेत्रात Digital Agriculture Mission (DAM) मुळे मोठे परिवर्तन घडत आहे. भारत सरकारच्या या उपक्रमाद्वारे डिजिटल तंत्रज्ञान, डेटा विश्लेषण, उपग्रह प्रतिमा आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांच्या मदतीने शेतीचे आधुनिकीकरण करण्यावर भर दिला जात आहे.
देशातील 50 टक्क्यांहून अधिक लोकसंख्या शेतीवर अवलंबून असल्यामुळे, हा उपक्रम शेती अधिक स्मार्ट, पारदर्शक, हवामान-प्रतिरोधक आणि उत्पन्नाभिमुख बनवण्याचा प्रयत्न करतो.
‘AgriStack’द्वारे डिजिटल पायाभूत सुविधा:
या मिशनअंतर्गत AgriStack या डिजिटल प्लॅटफॉर्मद्वारे शेतकरी डेटाबेस, जमीन नोंदी, पिकांची माहिती, हवामान व मातीचा डेटा एकत्रित केला जात आहे.
2026–27 पर्यंत सुमारे 11 कोटी शेतकऱ्यांचे डिजिटल प्रोफाइल तयार करण्याचे लक्ष्य ठेवण्यात आले आहे.
शेतकऱ्यांसाठी काय बदलणार?
या उपक्रमांमुळे शेतकऱ्यांना:
- अचूक हवामान व पिक सल्ला
- शासकीय योजनांचा थेट लाभ (DBT)
- जलद पिक विमा दावे
- कर्ज व अनुदान मिळविण्यात सुलभता
- बाजारपेठेशी सुधारित जोडणी
यांचा थेट फायदा होणार आहे.
तंत्रज्ञानाची मोठी भूमिका:
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), GIS मॅपिंग, उपग्रह डेटा, IoT सेन्सर्स आणि मोबाइल अॅप्स यांच्या मदतीने शेतकऱ्यांना रिअल-टाइम माहिती मिळणार आहे. यामुळे पिक नियोजन, कीड नियंत्रण आणि उत्पादन अंदाज अधिक अचूक होणार आहे.
आव्हानेही कायम:
तथापि, ग्रामीण भागातील इंटरनेट सुविधा, डिजिटल साक्षरतेचा अभाव आणि डेटा सुरक्षेचे प्रश्न ही या उपक्रमांसमोरील प्रमुख आव्हाने मानली जात आहेत.
भविष्यातील दिशा:
2030 पर्यंत सर्व शेतकऱ्यांना डिजिटल प्रणालीत समाविष्ट करून भारताला डिजिटल शेतीत जागतिक नेतृत्व मिळवून देण्याचा सरकारचा मानस आहे.
हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर ‘डिजिटल शेती शाळा 2026’ आणि Digital Agriculture Mission यांसारखे उपक्रम शेती क्षेत्रासाठी नवी दिशा ठरू शकतात. पारंपरिक ज्ञान आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा संगम साधल्यास भारतीय शेती अधिक सक्षम, शाश्वत आणि नफेखोर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
